Fadogia agrestis voor sporters: wat zegt het wetenschappelijk bewijs?
Fadogia agrestis is een West-Afrikaanse struik die in korte tijd populair werd als "natuurlijke testosteronbooster", mede door aandacht in podcasts. Wie de wetenschappelijke literatuur erop naslaat, vindt echter vooral onderzoek bij ratten. De redactie zet uiteen wat er wel en niet bekend is.
Wat is Fadogia agrestis?
Fadogia agrestis is een kleine struik uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae) die groeit in de savannegebieden van onder meer Nigeria. In de traditionele geneeskunde van die regio worden de stengels gebruikt als afrodisiacum en tegen allerlei kwalen.
In supplementen wordt meestal een extract van de stengel gebruikt. De samenstelling is chemisch niet goed in kaart gebracht. Er worden onder meer alkaloïden, saponinen en flavonoïden genoemd, maar welke stof verantwoordelijk zou zijn voor de vermeende effecten, is onbekend.
Dat gebrek aan standaardisatie is een probleem. Twee producten met dezelfde naam op het etiket kunnen sterk verschillen in samenstelling en sterkte. Er is geen referentie-extract zoals bij sommige andere kruiden.
De recente populariteit komt vrijwel volledig uit de wereld van biohacking en sociale media. Wetenschappelijke publicaties zijn er nauwelijks bijgekomen sinds de oorspronkelijke dierstudies van rond 2005 tot 2009.
De dierstudies onder de loep
Vrijwel al het onderzoek naar Fadogia agrestis komt van één Nigeriaanse onderzoeksgroep rond Yakubu, Akanji en Oladiji. In een studie uit 2005 kregen mannelijke ratten verschillende doses van een waterig stengelextract. Bij de behandelde dieren nam het seksuele gedrag toe en stegen de testosteronwaarden in het bloed.
In een vervolgstudie uit 2008 onderzocht dezelfde groep markers van de testisfunctie. Naast effecten die als gunstig werden geïnterpreteerd, vonden de onderzoekers ook veranderingen in enzymen en weefsel die wijzen op mogelijke schade aan de testikels. Dit deel van het verhaal komt in de marketing zelden aan bod.
Er zijn belangrijke beperkingen. De studies waren klein, kortdurend en niet onafhankelijk herhaald door andere groepen. Bovendien zijn de doseringen per kilogram lichaamsgewicht bij ratten niet zomaar om te rekenen naar mensen, en reageert het hormoonsysteem van knaagdieren anders.
Een stijging van testosteron bij ratten betekent ook niet automatisch meer spiermassa of kracht. In de studies werd niet gekeken naar sportprestaties of lichaamssamenstelling.
Wat betekent dit voor sporters?
Op het moment van schrijven zijn er geen gepubliceerde gerandomiseerde, placebogecontroleerde studies bij mensen die aantonen dat Fadogia agrestis het testosteron verhoogt, laat staan dat het prestaties of spiermassa verbetert. Uitspraken over doseringen voor mensen zijn daarom speculatief.
Dat past in een breder patroon. Clemesha en collega's analyseerden in 2020 populaire "testosteronboosters" en vonden dat de claims grotendeels niet door wetenschappelijke literatuur werden ondersteund. Ook eerder populaire planten, zoals Tribulus terrestris, faalden in gecontroleerde studies bij sporters, zoals het onderzoek van Rogerson bij rugbyspelers liet zien.
| Claim | Bewijs bij dieren | Bewijs bij mensen |
|---|---|---|
| Verhoogt testosteron | Ja, bij ratten in kleine studies | Niet aangetoond |
| Verbetert libido | Gedragseffecten bij ratten | Niet aangetoond |
| Meer spiermassa of kracht | Niet onderzocht | Niet aangetoond |
| Veilig bij langdurig gebruik | Signalen van testisschade | Onbekend |
Daarnaast speelt een fysiologisch punt. Bij gezonde jonge mannen met normale testosteronwaarden leidt een kleine stijging binnen het normale bereik niet tot noemenswaardige spiergroei. De grote spiereffecten in studies met testosteron werden gezien bij doses die ver boven het fysiologische niveau liggen, met alle risico's van dien.
Wie klachten heeft die op een laag testosteron kunnen wijzen, zoals aanhoudende vermoeidheid, verminderd libido of verlies van spiermassa, heeft meer aan een gesprek met de huisarts en bloedonderzoek dan aan een experimenteel kruidenextract.
Veiligheidssignalen en regelgeving
De veiligheid van Fadogia agrestis bij mensen is niet onderzocht. De dierstudies wijzen op mogelijke effecten op de testikels en op lever- en nierparameters. Dat zijn signalen die serieus genomen moeten worden, zeker bij langdurig gebruik.
Online wordt soms aangeraden het middel "in cycli" te gebruiken met pauzes om schade te beperken. Voor zo'n advies bestaat geen wetenschappelijke basis: als de schadelijkheid en de effectieve dosis bij mensen onbekend zijn, kan ook niemand weten wat een veilige gebruiksperiode is.
Aandachtspunten op een rij:
- er zijn geen humane veiligheidsgegevens;
- dierstudies tonen mogelijke testisschade;
- producten zijn niet gestandaardiseerd;
- combinatieproducten bevatten vaak meerdere slecht onderzochte kruiden;
- verontreiniging met verboden stoffen is bij testosteronboosters een bekend probleem.
In de Europese Unie valt een plant die voor 1997 niet in significante mate in Europa werd geconsumeerd onder de Novel Food-verordening. Fadogia agrestis heeft, voor zover de redactie bekend is, geen Novel Food-toelating. De legale verhandelbaarheid als voedingssupplement in Nederland is daarmee twijfelachtig; veel producten worden vanuit landen buiten de EU verkocht.
Voor topsporters komt daar het dopingrisico bij. Testosteronboosters behoren tot de categorie supplementen die het vaakst verontreinigd blijken met anabole steroïden. De Dopingautoriteit adviseert terughoudendheid en het gebruik van getoetste producten.
Conclusies van de redactie
Fadogia agrestis is een plant met een kleine, eenzijdige onderzoeksbasis: een handvol rattenstudies van één onderzoeksgroep. Gecontroleerd onderzoek bij mensen ontbreekt volledig.
De dierstudies laten naast een stijging van testosteron ook signalen van mogelijke testisschade zien. Dat maakt het middel allerminst onschuldig, zeker voor mannen met een kinderwens.
Wie zijn hormoonhuishouding wil ondersteunen, haalt meer uit voldoende slaap, een gezond lichaamsgewicht, voldoende energie-inname en krachttraining. Bij klachten is bloedonderzoek via de huisarts de juiste route.
Verder lezen? Bekijk ook onze artikelen over tribulus en andere testosteronboosters, over vitamine D en hormonen, en over het risico van verontreinigde supplementen.
Literatuur
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Aphrodisiac potentials of the aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male albino rats. Asian J Androl. 2005;7(4):399–404.
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Effects of oral administration of aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem on some testicular function indices of male rats. J Ethnopharmacol. 2008;115(2):288–292.
- Clemesha CG, Thaker H, Samplaski MK. 'Testosterone boosting' supplements composition and claims are not supported by the academic literature. World J Mens Health. 2020;38(1):115–122.
- Rogerson S, Riches CJ, Jennings C, et al. The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players. J Strength Cond Res. 2007;21(2):348–353.
- Geyer H, Parr MK, Koehler K, et al. Nutritional supplements cross-contaminated and faked with doping substances. J Mass Spectrom. 2008;43(7):892–902.
- Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
- https://esteroide-shop.com/drogas/esteroides-inyectables/testosterona/sustanon-250/
